Rối loạn lưỡng cực là một rối loạn tâm thần khiến cảm xúc của người bệnh thay đổi thất thường giữa hai trạng thái đối lập: hưng phấn quá mức và trầm cảm sâu sắc. Tình trạng này có thể ảnh hưởng lớn đến công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Áp lực từ công việc, học tập và cuộc sống hiện đại khiến nhiều người gặp phải các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Trong số đó, rối loạn lưỡng cực là một rối loạn khá phổ biến, đặc trưng bởi sự thay đổi cảm xúc đột ngột. Người bệnh có thể trải qua giai đoạn hưng phấn, tràn đầy năng lượng nhưng sau đó lại nhanh chóng rơi vào trạng thái buồn bã, chán nản.
Rối loạn lưỡng cực có phải là trầm cảm?
Rối loạn lưỡng cực là một dạng rối loạn tâm thần khiến tâm trạng của người bệnh thay đổi mạnh mẽ giữa hai trạng thái đối lập: hưng cảm và trầm cảm. Trong giai đoạn hưng cảm, người bệnh có thể cảm thấy cực kỳ phấn khích, tràn đầy năng lượng và hoạt động quá mức. Tuy nhiên, trạng thái này có thể nhanh chóng chuyển sang cảm giác buồn bã, mệt mỏi và mất hứng thú với mọi việc.
Rối loạn lưỡng cực gây ra sự thay đổi cảm xúc thất thường
Nhiều người thường nhầm lẫn rối loạn lưỡng cực với trầm cảm vì người bệnh cũng có các giai đoạn buồn bã và chán nản. Tuy nhiên, hai tình trạng này hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân, biểu hiện lâm sàng và phương pháp điều trị.
Nếu bệnh nhân rối loạn lưỡng cực được chẩn đoán và điều trị giống như trầm cảm đơn thuần thì hiệu quả điều trị thường không cao. Trong một số trường hợp, người bệnh chỉ biểu hiện rõ ràng các triệu chứng trầm cảm mà ít xuất hiện giai đoạn hưng cảm nên việc chẩn đoán rối loạn lưỡng cực trở nên khó khăn.
Các biểu hiện hưng cảm có thể khác nhau tùy từng giai đoạn
Thông thường, rối loạn lưỡng cực trải qua ba giai đoạn chính:
- Giai đoạn trầm cảm nặng.
- Giai đoạn hưng cảm hoặc hưng phấn.
- Giai đoạn ổn định xen kẽ giữa các đợt bệnh.
So với trầm cảm đơn cực, rối loạn lưỡng cực thường phức tạp hơn, biểu hiện đa dạng và việc điều trị cũng khó khăn hơn. Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong ở người mắc rối loạn lưỡng cực cao hơn so với nhiều rối loạn tâm lý khác.
Dấu hiệu nhận biết rối loạn lưỡng cực
Các triệu chứng của rối loạn lưỡng cực có thể khác nhau ở mỗi người và thay đổi theo từng giai đoạn của bệnh.
Dấu hiệu về cảm xúc
Người mắc rối loạn lưỡng cực thường trải qua hai trạng thái cảm xúc đối lập:
- Trạng thái hưng cảm: Người bệnh cảm thấy vui vẻ, lạc quan hoặc phấn khích quá mức mà không rõ nguyên nhân.
- Trạng thái trầm cảm: Người bệnh cảm thấy buồn bã, mệt mỏi, mất động lực và không còn hứng thú với các hoạt động thường ngày.
Giai đoạn trầm cảm khiến người bệnh cảm thấy buồn bã và kiệt sức
Dấu hiệu về hành vi
Hành vi của người bệnh cũng thay đổi rõ rệt tùy theo trạng thái cảm xúc.
Khi ở trạng thái hưng cảm
Trong giai đoạn này, người bệnh thường cảm thấy tràn đầy năng lượng nên hoạt động liên tục. Họ có thể ăn nhiều hơn, ngủ ít hơn và đưa ra các quyết định bốc đồng. Một số trường hợp có thể xuất hiện ảo giác hoặc nghe thấy những âm thanh không có thật.
Khi ở trạng thái trầm cảm
Ở giai đoạn trầm cảm, người bệnh thường có những biểu hiện như:
- Ít vận động hoặc không muốn làm việc.
- Tránh giao tiếp với người xung quanh.
- Ăn uống kém hơn.
- Có những suy nghĩ tiêu cực hoặc bi quan.
Các trạng thái cảm xúc và hành vi này thường xuất hiện theo chu kỳ, có thể kéo dài theo ngày, theo tháng hoặc theo mùa. Người bệnh thường khó kiểm soát những thay đổi này.
Rối loạn lưỡng cực có thể chữa khỏi không?
Các rối loạn tâm thần thường phức tạp hơn so với nhiều bệnh lý thể chất. Với rối loạn lưỡng cực, hiện nay chưa có phương pháp điều trị giúp khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu được điều trị đúng cách, người bệnh có thể kiểm soát tốt cảm xúc và duy trì cuộc sống ổn định.
Khi nghi ngờ mắc rối loạn lưỡng cực, người bệnh thường được bác sĩ thực hiện các xét nghiệm và đánh giá tâm lý để loại trừ những bệnh lý khác.
Sau khi xác định chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc ổn định tâm trạng, phổ biến là lithium, nhằm giúp cân bằng cảm xúc.
Ngay cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm, người bệnh vẫn cần được theo dõi lâu dài để phòng ngừa tái phát. Trong một số trường hợp, việc sử dụng thuốc có thể cần duy trì trong thời gian dài.
Bên cạnh điều trị bằng thuốc, các liệu pháp tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh kiểm soát hành vi và suy nghĩ.
Lối sống lành mạnh giúp hỗ trợ kiểm soát rối loạn lưỡng cực
Ngoài ra, người bệnh nên duy trì lối sống khoa học để hỗ trợ quá trình điều trị như:
- Ngủ đủ giấc và duy trì giờ ngủ ổn định.
- Tập thể dục thường xuyên.
- Tăng cường giao tiếp và tham gia các hoạt động xã hội.
- Hạn chế sử dụng rượu bia, cà phê và các chất kích thích.
Khi được điều trị và theo dõi đúng cách, nhiều người mắc rối loạn lưỡng cực vẫn có thể kiểm soát cảm xúc tốt và duy trì cuộc sống bình thường.
